Artykuł dostępny jedynie na tej stronie ArtJapan, wrzesień 2002


Trudno policzyć ile mieczy japońskich ma fałszywe sygnatury (Gimei), ale wg części znawców, ilość ta może sięgać nawet 80 %. O ile sprawdzenie sygnatury na mieczu jest dość łatwe w Japonii, o tyle za granicą, szczególnie, jeśli nie zna się języka japońskiego, kupujący miecz jest właściwie bez szans. Stąd coraz popularniejsze staje się wydawanie w języku angielskim książek zawierających wzory podpisów, tzw. oshigata. Porównanie podpisu na mieczu z rysunkiem oshigata też nie daje pewności czy podpis jest oryginalny, bo część podpisów jest podrobionych doskonale, a ponadto miecznicy japońscy zmieniali swoje podpisy, czasami wiele razy w ciągu kariery zawodowej. Zmieniali również nazwiska, charakter podpisu, a także zmieniali miejsce zamieszkania, co skutkowało nanoszeniem w podpisach różnych miejscowości i prowincji.

W przypadku mieczy, które nie mają żadnej sygnatury (Mumei), chcąc ocenić z jakiego jest wieku, prowincji czy szkoły nie pozostaje nic innego jak porównywanie z mieczami, które są nam znane i o których mamy pełną wiedzę.
Niewątpliwą kolejną trudnością jest fakt, że na przestrzeni wieków wielu mieczników wzorowało się na starych mieczach i próbowało naśladować miecze wykute 300-500 lat wcześniej. Pan Osaru z Tokio sporządził zestawienie charakterystycznych kształtów mieczy wg najważniejszych epok w historii Japonii. Jak wynika z tych porównań, na przestrzeni lat kształt miecza japońskiego ulegał stosunkowo niewielkim zmianom, zwłaszcza z punktu widzenia cudzoziemca. Zmieniała się długość miecza w przedziale kilku-kilkunastu centymetrów, zmieniała się szerokość głowni, proporcje między szerokością głowni przy Habaki i miejscu sztychu (Kissaki), zmianiała się grubość miecza (w bardzo niewielkich przedziałach), zmieniała się konstrukcja głowni co polegało na poszukiwaniu optymalnego miejsca dla przebiegu wzdłużnej krawędzi shinogi (bywała w różnej odległości od linii ostrza Ha).
W takich sytuacjach niezwykle ważnymi czynnikami pozostają inne elementy miecza jak:
- stan patyny na trzpieniu; im bardziej brązowy czy wręcz czekoladowy, tym bardziej potwierdza wczesny okres wykucia miecza. Należy pamiętać, że trzpień nie powinien być nigdy czyszczony i można go dotykać gołą ręką.
- stan nasady przy ostrzu (Hamachi); jeśli wysokość nasady jest mała to jest dowodem na to, że miecz był wielokrotnie ostrzony i wobec tego jest dość stary;
- stan otworu w trzpieniu (Mekugi-ana); w starych mieczach otwory te były przebijane (brak wiertarek) i mają wyraźnie nieregularny kształt. Miecze bliższe czasom współczesnym mają kształt idealnie okrągły, dowodzący użycia nowoczesnego narzędzia jakim były wiertarki.
- najgorszą czyli najtrudniejszą rzeczą jest prowadzenie badań nad wiekiem miecza przez porównywanie linii hartowania (Hamon), stylów kucia i innych niuansów technologicznych. Do tego potrzeba wieloletniej praktyki, a i tak znakomita część tej wiedzy jest absolutnie niedostępna dla cudzoziemców.

artykul5aWarto również porównać zebrane powyżej dane z konkretnymi przykładami.

Oto miecz Wakizashi z okresu Kamakura ( 1185-1333), szkoła Taima.
artykul5b.jpg

A oto miecz Tachi z późnego okresu Kamakura.
artykul5c.jpg

artykul5d.jpg
Powyżej miecz przypisany okresowi Nambokucho ( 14 wiek), miecz KOTO.

artykul5e.jpg
Oto inny miecz z okresu Nambokucho.

artykul5f.jpgMiecz z okresu Muromachi, ok. 1450 r.

Poniżej kompozycja zdjęć miecza, który eksperci japońscy zaliczyli do przełomu okresu Nambokucho (1333-1391) i Muromachi (1392-1572). 
artykul5g.jpg

Poniżej miecz datowany rokiem 1571, okres Muromachi.
artykul5h.jpg

Inny miecz z okresu Muromachi, datowany 1527 i sygnowany przez Harumitsu
artykul5i.jpg

A to już okres wczesnego Edo, miecz datowany 1695 r.
artykul5j.jpg

Kolejny miecz z wczesnego okresu Edo ( 1603-1868)
artykul5k.jpg

Poniżej miecz wykuty przez Masahide, datowany 1785 r.
artykul5l.jpg

Kolejny przykład to rok 1833
artykul5m.jpg

I ten sam miecz w zestawie zdjęć poniżej. Wśród ogromnej ilosci elementów miecza, które należy brać pod uwagę jest również kształt i wielkość sztychu miecza, zwanego po japońsku Kissaki. Warto na ten element zwrócić uwagę we wszystkich pokazanych tutaj mieczach. Jak już to pisałem, ocena miecza to porównywanie całego szeregu elementów i właściwie żaden nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytania związane z pochodzeniem miecza. Dopiero całościowe wyniki dają pewną szansę, bo rzadko kiedy pewność, jaki miecz ma najbardziej charakterystyczne cechy dla określonego okresu.
Jednym z najbardziej zadziwiających przypadków jest to, że są ludzie (Japończycy), którzy maja tę całą wiedze w głowie i wystarczy im dosłownie jedno spojrzenie na miecz, by wydać werdykt, który jest albo bezbłędny, albo bardzo bliski prawdzie.
artykul5n.jpg

Końcowy okres epoki Edo - miecz datowany 1855 i sygnowany przez Kunihide
artykul5o.jpg

A oto miecz wykonany wg starych wzorów jako Tachi, z późnego okresu Edo.
artykul5p.jpg

Rok 1862
artykul5r.jpg

Koniec epoki Edo i początek nowej zwanej Meiji - 1868 r.
artykul5s.jpg

A oto czasy najnowsze, miecz z 1988 roku (wyceniony na 11.500 US$)
artykul5t.jpg

Rok 1999
artykul5u.jpg

Inne ilustracje.
Głównym celem tej części jest przedstawienie pewnych ciekawostek, które mogą zwrócić uwagę na elementy zarówno głowni jak i oprawy miecza.

artykul5v.jpg
Stempel arsenału z okresu II wojny światowej. W tym okresie stosowano szereg różnych "pieczątek", który wszystkie potwierdzały jeden fakt - miecz mający taki znak był mieczem wykonanym maszynowo, bez prawie żadnej wartości historycznej. Ten konkretny stempel na zdjęciu to "Seki". Poza nim było jeszcze 6 innych stempli. Jedynie 2 stemple oznaczają miecze, które były przeważnie kute tradycyjnie. Jeden to wybita 5-ramienna gwiazdka oraz stempel, który w połowie pokazywał połowę kwiatu chryzantemy a pod nią literę "S" narysowaną 3-liniowym pasmem.

Zdjęcie poniżej pokazuje jeszcze inny stosowany stempel, zwany "Showa", który również oznacza miecz wykonany maszynowo.
artykul5w.jpg

Dla miłośników tsub zamieszczam kilka zdjęć, które przedstawiają bardzo oryginalne egzemplarze. Pierwsze poniżej zdjęcie to tsuba z motywem Madonny. Bardzo interesujący wpływ religii katolickiej w kraju w którym dominującą wiarą był buddyzm. Wiara katolicka w Japonii była szerzona od wieków, ale często zwalczana, czasami niepopularna, ale też nigdy nie zaginęła całkowicie. Poniżej tsuby z Madonną kolejna tsuba z wpływami katolicyzmu, stylizowany krzyż.
artykul5x.jpg
artykul5y.jpg

A teraz kilka przykładów by zachwycić oczy.

artykul5aa.jpg

artykul5ab.jpg

artykul5ac.jpg

artykul5ad.jpg

artykul5ae.jpg

artykul5af.jpg

Wkrótce w jednym z artykułów przedstawię zebrane przez mnie podpisy różnych mieczników. Ten zbiór to kilkadziesiąt zdjęć, których celem jest pokazanie jak wyglądały różne sposoby podpisywania, jak jeden podpis wygląda jak "kura pazurem", a inny jest piękny sam w sobie.

/-/ Henryk Socha

Niniejszy artykuł jest prezentowany wyłącznie na stronie internetowej www.artjapan.pl i przedruk fragmentu lub całości wymaga pisemnej zgody autora.