Artykul dostepny jedynie na tej stronie ArtJapan, czerwiec 2014.

 


 

Leworęczny samuraj

Szanowni Państwo! Widział ktoś leworękiego samuraja? Obejrzałem dziesiątki filmów o samurajach, a takiego przypadku nie widziałem. Rozumując logicznie, wydaje się nieprawdopodobne, by w wielomilionowym narodzie nie było leworęcznych samurajów. No i końcu znalazł się bezsporny dowód – miecz wakizashi w pełnej oprawie, przystosowany do noszenia za pasem, po prawej stronie.

 b_500_112_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_1.JPG

Odkąd „wynaleziono” katanę (ca X-XI wiek) miecz ten zawsze był noszony ostrzem do góry, na lewym boku. Takie ułożenie miecza znacznie ułatwiało jego wyciągnięcie z pochwy z jednoczesnym zadaniem cięcia, jeśli było się człowiekiem praworęcznym. I takie ułożenie miecza pamiętamy z filmów samurajskich. Tych starych Kurosawy, i tych produkowanych do dzisiaj.

b_500_107_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_2.JPG

Miłośnicy mieczy japońskich zapewne wiedzą, że jednym z cięższych wykroczeń wobec etykiety samuraja było zderzenie się pochwami mieczy. Zwykle był to wystarczający powód do pojedynku, a te przeważnie kończyły się śmiercią jednej ze stron, a czasami obu. Nikt specjalnie nie prowadził śledztwa, by sprawdzać kto kogo uderzył i kto był nieuważny. Jeśli pochwy się zderzyły to byle „przepraszam” nie wystarczało. Żeby do takich sytuacji nie dochodziło, lub dochodziło jak najrzadziej, cały ruch pieszy na wąskich uliczkach samurajskich odbywał się po lewej stronie. Tak więc miecze (noszone na lewym boku) były na zewnątrz potoku ludzi idących w obie strony, co pozwoliło zapobiegać zderzaniu się pochew.

b_550_159_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_3.JPG

Ten ruch lewostronny, istniejący w Japonii od wieków, był ponoć powodem dla którego ustalił się ruch lewostronny, kiedy pojawiły się pierwsze samochody. Anglicy, oczywiście uważają, że to oni wprowadzili samochody na wyspy („Rolls Royce”!!), a ponieważ samochody angielskie miały kierownicę z prawej strony to i ruch automatycznie zrobił się lewostronny. I tak istnieje do dzisiaj. A ciekawe jak w takim tłumie musiał być uważny leworęczny samuraj? Jego miecz byłby zagrożony jedynie w takim przypadku, gdyby z naprzeciwka szedł również leworęczny samuraj. A może było takich przypadków więcej?

b_520_390_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_5.JPG

b_520_390_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_7.JPG

b_520_390_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_6.JPG

b_520_157_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_8.JPG

b_520_390_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_9.JPG

Nie mam wątpliwości, że to jedyny taki egzemplarz w Polsce. Jest kilka szczegółów w oprawie, które wyraźnie definiują, że taki miecz można nosić wyłącznie po prawej stronie. Pierwszym elementem jest soritsuna, czyli haczyk na pochwie służący do zaczepu o pas obi.

b_520_390_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_10.JPG

 

 W tej oprawie haczyk spełnia swoje zadanie wyłącznie na prawym boku. Kolejnym punktem jest umiejscowienie „kieszonki” w pochwie na włożenie kozuki. Kozukę zawsze wyciągało się lewym kciukiem (jeśli miecz był noszony z lewej strony). W tej oprawie kozukę wysuwa się prawym kciukiem. Na kołnierzu Fuchi jest umieszczony złoty napis „Hachiman Daibosatsu” (jeden z samurajskich bogów, bóg wojny i walki). Napis jest widoczny, jeśli miecz jest po prawej stronie ciała.

b_500_206_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_11.JPG

 

 Cała pochwa jest wykonana w bardzo szczególny sposób. Tego typu dekoracja nosi nazwę Karakusa (inaczej zagraniczna roślina, w kształcie pędów). Zwykle podobne dekoracje były wykonane jako malunek na lace. W tym przypadku cała dekoracja jest wykonana ze srebrnej blachy, poczym „zatopiona” w czarnej lace. Oczywiście, cała pochwa jest idealnie gładka.

12.JPG

 Jeśli spotkamy miecz w pięknej oprawie, to istnieje prawie pewność, że i sama głownia jest wartościowa. Nigdy do takiej oprawy nie montowano słabej głowni. Tak jest i w tym przypadku. Głownia miecza,( jako naginata naoshi) pochodzi z okresu Nambokucho (1336 – 1392), a więc jeszcze sprzed bitwy pod Grunwaldem. Certyfikat NBTHK określił miecz w kategorii Tokubetsu („szczególnie wart zachowania”), przypisując jednocześnie wykonanie do szkoły Yamato Shikake. Z tego okresu prawie nie spotyka się głowni sygnowanych, dlatego i ten jest Mumei („niesygnowany”).

b_500_327_16777215_00_images_stories_TRESC_ARTYKULY_Leworeczny_samuraj_14.jpg

 Certyfikat NBTHK nie tylko potwierdza, ze jest to głownia Koto, ale cechy charakterystyczne wskazują na konkretną szkołę. Ten nasz leworęczny samuraj musiał być postacią nieprzeciętną.

/-/ Henryk Socha